GRY I ZABAWY USPRAWNIAJĄCE UWAGĘ I PAMIĘĆ

   

    Trudności z koncentracją uwagi, zapamiętywaniem reprodukowaniem materiału w poważnym stopniu utrudniają funkcjonowanie dzieci o obniżonej sprawności umysłowej. Dzieje się tak dlatego, że uwaga i pamięć są procesami, które warunkują przebieg i efekty uczenia się. Tak więc uwaga i nierozerwalne związania ze wszystkimi czynnościami psychicznymi. Trudności z koncentracją uwagi są prawdopodobnie główną przyczyną opóźnienia rozwoju. Problemy związane z uwagą mogą polegać na nikłym zainteresowaniu dzieci bodźcami zewnętrznymi. Dzieci często koncentrują uwagę na detalach i nie są w stanie dostrzec całego obrazu. Osoby upośledzone w stopniu lekkim raczej dobrze koncentrują uwagę na materiale konkretnym, natomiast krótko i słabo na treściach abstrakcyjnych, trudnych dla nich do zrozumienia. Uwaga u tych osób ma charakter dowolny, chociaż występują trudności w jej kierowaniu. Słaba jest podzielność uwagi. Wraz z wiekiem oraz nauczaniem wzrasta trwałość uwagi dowolnej, a także podzielność uwagi. Ogólnie uwaga jest gorsza niż u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym.
 Pamięć nie jest stanem, ale procesem przetrwania informacji, który prowadzi do powstania nowych treści. Można więc powiedzieć, że proces zapamiętywania polega nie tylko na odbieraniu i dokładnym kodowaniu przychodzącej informacji, lecz także na jej selekcji, reorganizacji i transformacji. Współcześnie istnieje kilka rozmaitych klasyfikacji pamięci. Ze względu na rodzaj przechowywanych treści wyróżnia się pamięć niewerbalną i werbalną, pamięć epizodyczną i sematyczną. Przyjmując natomiast za kryterium trwałość przechowywania można rozróżnić pamięć ultrakrótkotrwałą, krótkotrwałą i długotrwałą.
    Przebieg zapamiętywania i jego skuteczność zależy między innymi od właściwej organizacji materiału pamięciowego, jak też czynności mnemicznych. Organizacja ta polega na odpowiednim rozłożeniu powtórzeń w czasie oraz na dokonywaniu przerw na wypoczynek. Do zapamiętania materiału bardzo często nie wystarcza jednorazowe zetknięcie się z nim, zwłaszcza jeżeli materiał ten  jest obszerny. Rola powtarzania w ćwiczeniu pamięci jest niezwykle istotna, i to nie tylko jeśli chodzi o zapamiętywanie, ale także o trwałość i dokładność przechowywanego i odtwarzanego materiału.
    Na proces reprodukowania materiału mają duży wpływ czynniki natury fizycznej (np. zmęczenie), intelektualnej (np. duże podobieństwo zapamiętywanych faktów), emocjonalnej (np. zdarzenie, które są upokarzające lub bolesne). Tak więc to, że nie można sobie czegoś przypomnieć, nie oznacza jednoznacznie, że treść ta nie jest przechowywana w pamięci.
    Procesy zapamiętywania i odtwarzania materiału podlegają rozwojowi, który jest w zasadniczy sposób uwarunkowany rozwojem uwagi dowolnej. W sposób trwały zapamiętywane jest to, na czym skoncentrowana jest uwaga. Dlatego organizowanie i aktywizowanie uwagi w toku zabawy i nauki jest jednym z głównych czynników rozwoju pamięci i skutecznego przyswajania wiedzy. Niektóre formy pamięci u osób o obniżonej sprawności umysłowej są gorsze. Należy jednak zaznaczyć, że wiele spośród nich posiada dobrą pamięć mechaniczną, zdarzają się wybitne przypadki dobrej „pamięci fotograficznej". Pamięć logiczna zarówno świeża jak i trwała jest u tych osób słabsza. Gorzej zapamiętują one zdania i treści opowiadań . W reprodukcji materiału występują zmyślenia i konfabulacje. Nie stwierdzono natomiast różnic w pamięci skojarzeniowej i pamięci obrazków zarówno świeżej jak i trwałej .
    Można więc wnioskować, że z opóźnieniem rozwoju umysłowego wiąże się przede wszystkim upośledzenie pamięci logicznej. Zdaniem A. Trengolda  upośledzeni mają taką samą zdolność do przechowywania w pamięci spostrzeżonych zjawisk jak i osoby o prawidłowym rozwoju umysłowym, natomiast wykazują znacznie mniejsza gotowość do odtwarzania informacji.
    Kształcenie i rozwój uwagi dowolnej oraz zamierzonego zapamiętywania i przypominania możemy zorganizować w oparciu o  następującą literaturę:

1. Bruno - Nowakowska H., Polkowska I., Zajęcia pozalekcyjne z dziećmi upośledzonymi umysłowo,
    WSiP, 1988 r.
2. Felistak A., Gry i zabawy w placówkach wychowania pozaszkolnego,  WSiP, 1969 r.
3. Pacewicz A., Psychologiczne gry i ćwiczenia  grupowe, IBE. 1991 r.
4. Wengier Ł., Gry dydaktyczne dla dzieci w wieku przedszkolnym, WSiP,1983 r.
5. Wilczkowska M., Zabawy słowem, NK, 1986 r.

                                                                                                                                                                              Opracowanie: mgr Bogusława Strzyż

PUBLIKACJE